آیکیدو تنها مجموعهای از فنون و حرکات بدنی نیست. بخش مهمی از مسیر آیکیدو در شیوهی حضور ما در دوجو، رفتار ما با استاد و همتمرینان، و احترامی که برای فضای تمرین و خودِ تمرین قائل هستیم شکل میگیرد.
در آیکیدو، «رِی» (礼 – Rei) تنها به معنای تعظیم کردن نیست؛ بلکه مفهومی گستردهتر از احترام، سپاسگزاری، ادب و قدردانی است. هر بار که تعظیم میکنیم، در واقع حضور خود، حضور دیگری و فرصتی را که برای تمرین در اختیار ما قرار گرفته است به رسمیت میشناسیم.
ورود به دوجو
ورود به دوجو، آغاز تمرین است؛ اما پیش از آن، لحظهای برای کنار گذاشتن آشفتگیهای بیرون و آماده شدن برای تمرین در پیش داریم.
هنگام ورود به دوجو، معمولاً رو به شومن یا کامیزا تعظیم میکنیم. هنگام ورود به تاتامی نیز میتوان با احترام تعظیم کرد و سپس وارد فضای تمرین شد.
این تعظیم یک حرکت نمایشی یا تشریفاتی صرف نیست؛ یادآوری این است که وارد فضایی شدهایم که باید در آن با توجه، فروتنی و احترام حضور داشته باشیم.
پیش از آغاز تمرین
پیش از شروع کلاس، لباس تمرین باید مرتب و تمیز باشد. ناخنهای دست و پا کوتاه باشند و زیورآلاتی مانند ساعت، انگشتر، گردنبند و گوشواره برای جلوگیری از آسیب برداشته شوند.
هنرجو بهتر است پیش از آغاز کلاس در دوجو حضور داشته باشد و با آرامش خود را برای تمرین آماده کند.
اگر کلاس آغاز شده باشد، هنرجوی دیررس باید بدون ایجاد مزاحمت در کنار تاتامی منتظر اجازهی مربی بماند و سپس وارد تمرین شود.
آغاز کلاس
هنگام آغاز کلاس، هنرجویان در جای خود قرار میگیرند و با توجه به ساختار همان دوجو، مراسم آغاز تمرین انجام میشود.
تعظیم به شومن یا کامیزا، تعظیم به استاد و سپس تعظیم به یکدیگر، یادآور سه رابطهی مهم در تمرین است:
احترام به راه و میراث آیکیدو؛
احترام به کسی که آموزش میدهد؛
و احترام به کسی که در یادگیری و تمرین با ما همراه میشود.
عبارتهایی مانند «Onegaishimasu» نیز در آغاز تمرین میتوانند بیانگر درخواست محترمانه برای تمرین و همکاری باشند.
رابطه با Sensei و Senpai
در فرهنگ دوجو، «Sensei» تنها به معنای فردی با درجهی بالاتر نیست؛ بلکه به کسی اشاره دارد که مسئولیت انتقال دانش و هدایت تمرین را بر عهده دارد.
در مقابل، «Senpai» به هنرجوی ارشدتر گفته میشود؛ کسی که مدت بیشتری در مسیر تمرین بوده و میتواند به هنرجویان تازهکار کمک کند.
احترام به Sensei و Senpai به معنای از بین رفتن استقلال فردی نیست. احترام در آیکیدو با فروتنی، گوش دادن، مشاهده کردن و آمادگی برای یادگیری همراه است.
سنپای نیز وظیفه دارد دانش و تجربهی خود را با فروتنی منتقل کند، نه اینکه از جایگاه خود برای تحقیر یا نمایش برتری استفاده کند.
هنگام تمرین
هنگامی که استاد تکنیکی را نشان میدهد، توجه باید به تمرین و توضیحات او باشد. گفتوگوهای غیرضروری، شوخیهای بیمورد و ایجاد مزاحمت برای دیگران با فضای تمرین سازگار نیست.
پس از توضیح تکنیک، معمولاً با همراه تمرینی خود تعظیم میکنیم و تمرین را آغاز میکنیم.
در آیکیدو، همراه تمرینی ما «دشمن» یا رقیب ما نیست. او کسی است که بدن و تجربهی خود را در اختیار ما میگذارد تا هر دو بتوانیم یاد بگیریم.
بنابراین تکنیک نباید به وسیلهای برای نمایش قدرت، شکست دادن یا تحقیر دیگری تبدیل شود.
هدف تمرین، رشد مشترک است.
مراقبت از همراه تمرینی
یکی از مهمترین اصول تمرین آیکیدو، توجه به امنیت همراه تمرینی است.
هر دو نفر باید شرایط بدنی یکدیگر را در نظر بگیرند و از وارد کردن فشار غیرضروری، اجرای ناگهانی و حرکاتی که ممکن است باعث آسیب شوند خودداری کنند.
در آیکیدو، قدرت واقعی تنها در توانایی اجرای یک تکنیک نیست؛ بلکه در توانایی کنترل بدن، توجه به دیگری و ایجاد شرایطی امن برای تمرین نیز هست.
هنگام مشاهدهی استاد
اگر استاد در حین تمرین برای توضیح تکنیک نزد شما یا همراهتان میآید، تمرکز خود را به او میدهیم و با دقت مشاهده میکنیم.
پس از پایان توضیح، تشکر و تعظیم به استاد، بخشی از همین فرهنگ احترام و سپاسگزاری است.
پایان تمرین
در پایان کلاس، لباس و وسایل تمرین مرتب میشوند و هنرجویان برای مراسم پایانی در جای خود قرار میگیرند.
پس از پایان تعظیمها، میتوان از همراهان تمرینی و استاد با عبارت «Dōmo arigatō gozaimashita» تشکر کرد.
این لحظه تنها پایان یک جلسهی تمرین نیست؛ فرصتی است برای قدردانی از کسانی که در آن جلسه بخشی از مسیر یادگیری ما بودهاند.
تمیز کردن دوجو
پاکیزگی دوجو نیز بخشی از تمرین است.
دوجو تنها ساختمانی نیست که در آن تمرین میکنیم؛ فضایی مشترک است که همه در حفظ آن مسئولاند.
مرتب کردن وسایل، تمیز نگه داشتن تاتامی و کمک به آماده کردن فضای تمرین، بخشی از همین مسئولیت مشترک است.
آنچه اوسنسه دربارهی تمرین به ما یادآوری میکند
در آموزهها و قواعدی که از موریهه اوئشیبا، بنیانگذار آیکیدو، نقل شده است، بارها بر تمرین مداوم، پرهیز از رقابت و خودنمایی، توجه به بدن، و ایجاد فضایی شاد و سالم برای تمرین تأکید شده است.
در این نگاه، آیکیدو قرار نیست وسیلهای برای بزرگ کردن «من» باشد. تمرین باید به رشد بدن و ذهن و شکلگیری انسانی صادق، متعادل و مسئول کمک کند.
از این منظر، آداب دوجو چیزی جدا از تکنیک نیست.
تعظیم، سکوت، توجه، احترام، مراقبت از همراه تمرینی و حتی مرتب کردن فضای تمرین، همه بخشی از همان راه هستند.
ما پیش از آنکه تکنیک را بیاموزیم، شیوهی حضور خود را میآموزیم.
و شاید همینجا باشد که آیکیدو از یک مجموعه فنون رزمی فراتر میرود و به «راه» تبدیل میشود.